Lampa lawowa - eksperyment dla dzieci
Każdy zna efektowne lampy z „lawą”, w których kolorowe krople unoszą się i opadają. Eksperyment pozwalający uzyskać w domu całkiem podobny efekt jest naprawdę prosty, a przy okazji pokazuje dziecku, dlaczego woda i olej nie mieszają się ze sobą.
Przygotuj:
- przezroczystą plastikową butelkę lub wysoki słoik,
- wodę,
- olej roślinny,
- barwnik spożywczy,
- tabletkę musującą,
- latarkę.
Wykonanie:
Butelkę lub słoik wypełnij wodą do 1/4 wysokości. Do wody dodaj kilka kropel barwnika spożywczego. Dolej olej, wypełniając naczynie niemal w całości, ale pozostaw trochę wolnego miejsca u góry. Poczekaj chwilę, aż warstwy wody i oleju wyraźnie się oddzielą.
Następnie przełam tabletkę musującą na kilka części i wrzuć jedną z nich do środka. Powstające pęcherzyki gazu sprawią, że kolorowa woda zacznie unosić się w oleju w postaci bąbelków, a następnie opadać. A teraz zgaście światło i podświetlcie naczynie latarką. Efekt wow gwarantowany!
Uwaga: nie zakręcaj butelki ani słoika, dopóki trwa reakcja.
Dlaczego woda zaczyna podnosić się w oleju?
Olej ma mniejszą gęstość niż woda, dlatego unosi się na jej powierzchni. Obie ciecze nie mieszają się ze sobą. Gdy tabletka musująca znajdzie się w wodzie, zaczyna się rozpuszczać. Podczas zachodzącej reakcji powstaje dwutlenek węgla, którego pęcherzyki unoszą ze sobą krople kolorowej wody. Po dotarciu do powierzchni gaz się ulatnia, a woda ponownie opada na dno.
Skaczące jajko
To eksperyment, na którego efekt trzeba dość długo poczekać. Wymaga zatem cierpliwości, jednak jego wynik zaskoczy nie tylko dziecko.
Przygotujcie:
- jedno surowe jajko,
- szklankę,
- ocet,
- łyżkę.
Wykonanie:
Umieśćcie jajko w szklance i zalejcie je octem, tak aby było całkowicie zanurzone w cieczy. Bardzo szybko na powierzchni skorupki zauważycie niewielkie pęcherzyki gazu. Odstawcie szklankę z jajkiem na 24–48 godzin. W tym czasie ocet będzie stopniowo rozpuszczał skorupkę.
Za pomocą łyżki wyjmijcie jajko ze szklanki. Możecie opłukać je pod wodą i sprawdzić, jak jest sprężyste i lekko przezroczyste. Następnie upuśćcie je na talerzyk z wysokości 1–2 cm. Być może nawet lekko się odbije. Nie rzucajcie jednak jajkiem ani nie upuszczajcie go z większej wysokości, ponieważ prawdopodobnie pęknie.
Ważne: po kontakcie z surowym jajkiem koniecznie dokładnie umyjcie ręce oraz przedmioty, które miały z nim styczność.
Dlaczego skorupka zniknęła?
Skorupka jajka składa się głównie z węglanu wapnia. Kwas octowy zawarty w occie reaguje z nim, powodując stopniowe rozpuszczanie skorupki i uwalnianie dwutlenku węgla. Dlatego na powierzchni jajka zauważycie pęcherzyki gazu. Pod skorupką znajduje się cienka błona. Gdy skorupka się rozpuści, to właśnie ona utrzymuje białko i żółtko wewnątrz jajka.
Skaczący pieprz
Czy jesteście w stanie oddzielić mielony pieprz od soli bez dotykania ich palcami? Okazuje się, że tak! A to wszystko dzięki elektryczności statycznej.
Przygotujcie:
- sól,
- mielony pieprz,
- talerzyk,
- plastikowy grzebień.
Wykonanie:
Wsypcie na talerz taką samą ilość soli i pieprzu, a następnie wymieszajcie oba składniki. Przy użyciu plastikowego grzebienia kilkukrotnie przeczeszcie włosy. Następnie zbliżcie grzebień do soli i pieprzu, ale ich nie dotykajcie. Po chwili drobinki pieprzu zaczną podskakiwać, a nawet przyklejać się do grzebienia.
Dlaczego pieprz podskakuje?
Gdy pocieramy plastikowym grzebieniem o włosy, dochodzi do przemieszczania się elektronów, a sam grzebień zyskuje niewielki ładunek elektryczny. Kiedy zbliżymy go do pieprzu i soli, jego pole elektryczne wpływa na rozkład ładunków w znajdujących się na talerzu drobinkach i zaczyna je przyciągać. Drobinki pieprzu są lżejsze niż kryształki soli, dlatego łatwiej unoszą się w stronę grzebienia.
Nadmuchaj balon bez dmuchania
Czy można nadmuchać balon bez używania ust lub pompki? Okazuje się, że tak, a ten eksperyment to udowodni.
Przygotujcie:
- plastikową butelkę,
- balon,
- ocet,
- sodę oczyszczoną,
- lejek,
- łyżkę.
Wykonanie:
Do butelki wlejcie ocet do około 1/3 jej wysokości. Do balonu wsypcie dwie łyżki sody oczyszczonej.
Uważając, aby soda się nie wysypała, naciągnijcie balon na szyjkę butelki. Gdy będzie już dokładnie nałożony, unieście go tak, aby soda wpadła do butelki. Ocet zacznie się szybko pienić, a balon zacznie się napełniać.
Dlaczego balon się nadmuchuje?
Soda oczyszczona reaguje z kwasem octowym zawartym w occie. Reakcja ta powoduje powstanie dwutlenku węgla. Gaz gromadzi się w butelce, a ponieważ jej szyjka jest szczelnie osłonięta, jedyną drogą ujścia jest balon. Dlatego dwutlenek węgla zaczyna go wypełniać.
Wyhodujcie kryształki soli
Ten eksperyment wielu dorosłych zna jeszcze z czasów szkolnych. Jest jednak naprawdę ciekawy do obserwacji i wymaga od dziecka cierpliwości.
Przygotujcie:
- słoik,
- ciepłą wodę,
- sól kuchenną,
- sznurek,
- ołówek,
- łyżkę.
Wykonanie:
Napełnijcie słoik ciepłą wodą do 2/3 jego wysokości. Do wody stopniowo dodawajcie sól, cały czas mieszając. Gdy pomimo mieszania sól przestanie się rozpuszczać, roztwór będzie gotowy.
Przywiążcie sznurek do ołówka, a na drugim jego końcu zróbcie supełek. Połóżcie ołówek na brzegach słoika, tak aby sznurek z supełkiem swobodnie zwisał w roztworze soli.
Uwaga: końcówka sznurka nie może dotykać dna ani ścianek naczynia.
Odstawcie słoik w spokojne miejsce i nie ruszajcie go. Już po 1–2 dniach powinniście zauważyć pierwsze kryształki, których z każdym dniem będzie przybywać.
Dlaczego na sznurku tworzą się kryształki?
Przygotowany przez was roztwór soli jest roztworem nasyconym. Oznacza to, że woda nie jest już w stanie rozpuścić większej ilości soli. Gdy zaczyna parować, rozpuszczona wcześniej sól pozostaje w słoiku i stopniowo się wytrąca. Osadza się między innymi na sznurku, tworząc kryształki.
Jajko w butelce
Czy ugotowane jajko może w całości zmieścić się w butelce, gdy jej szyjka jest węższa od jajka? Ten eksperyment pokazuje, jak działa ciśnienie powietrza. Wymaga jednak użycia ognia, dlatego może być wykonywany wyłącznie przez osobę dorosłą.
Przygotujcie:
- ugotowane na twardo i obrane ze skorupki jajko,
- szklaną butelkę z otworem nieco mniejszym od jajka,
- niewielki kawałek papieru,
- zapałki.
Wykonanie:
Ustawcie butelkę na blacie zabezpieczonym przed działaniem wysokiej temperatury. Osoba dorosła powinna zwinąć papier w rulon, podpalić go i wrzucić do butelki. Następnie należy od razu położyć jajko na szyjce butelki, węższym końcem skierowanym w dół.
Gdy płomień zgaśnie, jajko zacznie wsuwać się do butelki.
Uwaga: butelka po eksperymencie może być gorąca. Nie dotykajcie jej, dopóki całkowicie nie ostygnie.
Dlaczego jajko samo wchodzi do butelki?
Płonący papier ogrzewa powietrze znajdujące się w butelce. Ciepłe powietrze rozszerza się, a jego część wydostaje się na zewnątrz. Gdy płomień gaśnie, powietrze stygnie i kurczy się, obniżając ciśnienie wewnątrz butelki. Ciśnienie powietrza na zewnątrz jest wówczas większe niż w butelce i wpycha jajko do środka.
