Objawy autyzmu
Aby móc odpowiedzieć sobie na pytanie, czy moje dziecko ma autyzm, potrzebna jest duża uważność, cierpliwość i dłuższa obserwacja. Pierwsze objawy ze spektrum autyzmu mogą pojawić się już w bardzo wczesnym dzieciństwie, jednak najczęściej zauważane są dopiero w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. To właśnie na tym etapie rozwoju wyraźniej widać, jak dziecko się komunikuje, nawiązuje relacje oraz reaguje na bodźce pochodzące z otoczenia innego niż dom.
Choć nie istnieje jeden test na autyzm, który rodzic mógłby samodzielnie wypełnić w domu i jednoznacznie potwierdzić swoje obawy, istnieje szereg objawów, które można wstępnie zaobserwować we własnym zakresie w codziennych zachowaniach dziecka. Jeśli rodzic zastanawia się, czy zachowanie dziecka powinno niepokoić, warto w pierwszej kolejności odpowiedzieć sobie na kilka pytań, które mogą pomóc zauważyć ewentualne sygnały wymagające dalszej analizy i konsultacji ze specjalistami.
Czy moje dziecko ma autyzm?
Kontakt i komunikacja społeczna
Czy dziecko unika kontaktu wzrokowego lub jest on bardzo ograniczony? (kontakt wzrokowy pojawia się naturalnie już w pierwszych miesiącach życia)
Czy dziecko reaguje na własne imię? (reakcja na imię powinna pojawić się około 9–12 miesiąca życia)
Czy starsze dziecko dzieli się emocjami i zainteresowaniami z otoczeniem, np. pokazuje coś, co je cieszy lub interesuje?
Czy dziecko w wieku około 12–18 miesięcy wskazuje palcem ciekawe przedmioty, macha na pożegnanie („papa”) lub używa prostych gestów?
Rozwój mowy
Czy dziecko nie gaworzy około 6–9 miesiąca życia?
Czy dziecko nie wypowiada pierwszych słów około 12–15 miesiąca życia?
Czy u dziecka występuje wyraźnie opóźniony rozwój mowy?
Czy dziecko, które już mówi, ma trudności z prowadzeniem dialogu i odpowiadaniem na pytania?
Czy ma tendencję do powtarzania zasłyszanych słów lub fraz (echolalia)?
Czy zamiast rozmowy prowadzi monolog, nie reagując na wypowiedzi rozmówcy?
Zachowanie
Czy dziecko wykonuje pewne czynności zawsze w ten sam, niezmienny sposób?
Czy trudno akceptuje zmiany w planach, otoczeniu lub codziennych rytuałach?
Czy często pojawiają się powtarzalne zachowania, takie jak bujanie się, machanie rękami, kręcenie się wokół własnej osi?
Czy dziecko jest silnie, wręcz obsesyjnie zainteresowane jednym tematem lub przedmiotem?
Reakcje sensoryczne
Czy dziecko wykazuje nadwrażliwość na bodźce, takie jak dźwięki, zapachy, światło czy dotyk?
Czy nadmiernie reaguje na bodźce, które nie są silne ani obiektywnie nieprzyjemne?
Czy unika określonych pokarmów ze względu na ich konsystencję/strukturę lub zapach?
Zabawa
Czy dziecko potrafi bawić się na niby, np. udaje karmienie lalki lub rozmowę przez telefon?
Czy koncentruje się głównie na szczegółach, zamiast na całej zabawie?
Czy woli bawić się samo niż z rówieśnikami?
Objawy to nie wszystko
Warto jednak pamiętać, że nawet jeśli rodzic zauważy u swojego dziecka któryś z wymienionych objawów, nie oznacza to, że dziecko ma autyzm. Kluczowe znaczenie ma nie tylko to, czy dziecko przejawia któreś z opisanych zachowań, ale również ich częstotliwość, intensywność oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Pojedyncze trudności w komunikacji czy niechęć do jedzenia określonych pokarmów mogą pojawiać się na różnych etapach rozwoju i często są naturalnym elementem dzieciństwa. Część zachowań bywa przejściowa, z czasem ustępuje i nie ma związku z tym, że dziecko znajduje się w spektrum autyzmu.
Dlatego tak istotne jest, aby ocena funkcjonowania dziecka nie opierała się wyłącznie na obserwacjach rodzica, lecz została skonsultowana ze specjalistą. Diagnoza spektrum autyzmu nie jest stawiana na podstawie jednego objawu ani krótkiej obserwacji. Ostateczną diagnozę stawia zespół specjalistów, po wnikliwej, całościowej analizie rozwoju dziecka.
Jeśli rodzic zauważy więcej niż jeden z opisanych objawów, może to być sygnał do przeprowadzenia pogłębionej oceny, nie przesądza jednak o tym, jaka diagnoza zostanie postawiona. Warto również podkreślić, że diagnoza spektrum autyzmu nie jest potrzebna po to, by jedynie wyjaśnić „trudne” zachowania dziecka, ale po to, aby rodzice mieli świadomość, że ich dziecko będzie potrzebować dodatkowego wsparcia i indywidualnego podejścia.
Diagnoza – test na autyzm
Jeśli rodzice zgłoszą się do poradni zdrowia psychicznego w celu diagnozy autyzmu, powinni przygotować się na kilkuetapowy proces diagnostyczny. Diagnoza spektrum autyzmu nie odbywa się podczas jednej wizyty. Jest to złożona procedura, której celem jest całościowa ocena rozwoju i funkcjonowania dziecka.
Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje:
wywiad z rodzicami, dotyczący przebiegu ciąży, rozwoju dziecka, jego zachowania, komunikacji, funkcjonowania w domu i poza nim,
obserwację dziecka w trakcie swobodnej zabawy oraz zadań kierowanych przez specjalistę,
zastosowanie standaryzowanych narzędzi diagnostycznych (np test ADOS tzw. test na autyzm),
ocenę psychologiczną, a często także psychiatryczną, pedagogiczną i logopedyczną,
Dopiero po przeanalizowaniu wszystkich zebranych informacji specjaliści są w stanie sformułować opinię na temat funkcjonowania badanego dziecka. Warto podkreślić, że żaden test na autyzm wykonany online przez rodzica ani pojedyncza obserwacja przeprowadzona przez psychologa nie stanowią podstawy do postawienia diagnozy.
