Co w praktyce daje ustawa żłobkowa? - Artykuł

Ustawą z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. Nr 45, poz. 235), wprowadzono nowatorskie rozwiązania w zakresie opieki nad małymi dziećmi. Poza opieką w formie żłobka lub klubu dziecięcego oraz tzw. dziennego opiekuna, ustawa reguluje status niani. Rozwiązanie to ma na celu reglamentację świadczenia tego typu usług oraz stworzenie podstawowej ochrony socjalnej dla wykonujących to zajęcie osób. 

Ustawa nianią nazywa osobę fizyczną sprawującą opiekę nad dziećmi na podstawie umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie odpowiednio przepisy o zleceniu. Niania może sprawować opiekę nad dziećmi w wieku od 20 tygodnia do 3 roku życia. Rodzice lub rodzic samotnie wychowujący dziecko zawierają z nianią pisemną umowę zwaną w ustawie „umową uaktywniającą” regulującą co najmniej takie kwestie jak: strony umowy, cel i przedmiot umowy, czas i miejsce sprawowania opieki, liczbę dzieci powierzonych opiece, obowiązki niani, wysokość wynagrodzenia oraz sposób jego wypłaty, a także okres, na jaki umowa zostaje zawarta oraz warunki i sposób zmiany lub rozwiązania umowy.

By zachęcić rodziców do legalnego zatrudniania niani i obniżyć związane z tym koszty, ustawa wprowadza zasadę, że składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne niani pokrywane będą z budżetu państwa od podstawy stanowiącej kwotę nie wyższą niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Obecnie wynosi ono 1386 zł brutto. Rodzic natomiast ma obowiązek pokryć składkę do ZUS obliczoną od nadwyżki nad kwotę minimalnego wynagrodzenia, o ile takie przewiduje umowa. Jeżeli niania przystąpi dobrowolnie na swój wniosek do ubezpieczenia chorobowego, to składki na to ubezpieczenie opłaca rodzic. Rodzic zatrudniający nianię na podstawie umowy uaktywniającej będzie też zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej oraz imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc o ile w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklaruje do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. 

Aby ZUS opłacił za nianię składki, muszą być spełnione łącznie 3 warunki:

1. niania została zgłoszona przez rodzica do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego;
2. rodzice albo rodzic samotnie wychowujący dziecko są zatrudnieni, świadczą usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej stanowiącej tytuł do ubezpieczeń społecznych lub prowadzą pozarolniczą działalność;
3. dziecko nie jest umieszczone w żłobku, klubie dziecięcym oraz nie zostało objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna.

W przypadku utraty przez rodziców albo rodzica samotnie wychowującego dziecko zatrudnienia, ZUS będzie opłacał składki jeszcze przez 3 miesiące.

Co ważne, osoby sprawujące opiekę nad dziećmi, w tym także niania, podlegają obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym. Nie ma przeciwwskazań by nianią była osoba spokrewniona z dzieckiem, np. babcia.

Ustawa w zakresie dotyczącym niani wejdzie w życie w terminie 1 października 2011 r.

adwokat Olga Tusińska
Kancelaria Adwokacka TOGA